Брэсцкія дайверы пра падводны свет, тэрмаклін і нулявую бачнасць

Шлях у «клуб» аматараў падводнай Адысеі ў кожнага свой. Руслан Хатынюк узгадвае, што ўсё пачалося з банальнай цікаўнасці ў 2008 годзе, калі ён адгукнуўся на прапанову ўбачыць падводнае царства Чырвонага мора. Той егіпецкі інтра-дайвінг так уразіў суразмоўцу, што, вярнуўшыся ў Брэст, ён пачаў вывучаць гэты напрамак, прайшоў навучанне па міжнародных стандартах у БФПС — афіцыйным прадстаўніку Сусветнай канфедэрацыі падводнай дзейнасці CMAS у Беларусі, і атрымаў першы сертыфікат. Першапачатковая цікаўнасць перарасла ў сапраўдную залежнасць і так зацягнула, што з часам Руслан стаў прафесійным інструктарам.

«Калі ў чалавека з'яўляецца магчымасць весці незвычайную жыццё — ён не мае права ад яе адмаўляцца» — любіць цытаваць легендарнага Жака-Іва Кусто брэстскі дайвер, і, як чалавек дасведчаны, сцвярджае, што падводнае жыццё Беларусі не менш захапляльнае, чым «заморскае». «У нашых азёрах і затопленых кар'ерах утвараюцца сапраўдныя «лясы» з рдзеста, эладэі, рагалістніка і харавых водарасцей, — з захапленнем пералічвае Руслан. — У гэтых падводных зарасніках палююць шчупакі, манеўруюць зграйкі акунёў і платвы, а на глыбіні можна сустрэць гаспадара рэк — сома. У кар'ерах з чыстай вадой і высокай бачнасцю частыя госці — рачныя ракі, якія з'яўляюцца галоўнымі індыкатарамі экалагічнай чысціні, і прэснаводныя губкі-бадзягі, што пакрываюць затонутыя карчагі смарагдавым дываном».

Але беларускі дайвінг патрабуе куды больш высокай кваліфікацыі. Галоўныя «ворагі» тут — холад і благая бачнасць. «Калі ў Егіпце на глыбіні 20 метраў вы бачыце партнёра, то ў нас на двух метрах ужо не відаць кончыка ўласнага носа». Пагружэнні ў нашых вадаёмах — гэта асаблівае мастацтва, бо беларускія вадаёмы з перагнілым лістом і забалочаная мясцовасць дыктуюць свае правілы. Халодная прэсная вада патрабуе філіграннай тэхнікі плавучасці: трэба ўмець рухацца так, каб не падняць ластамі вязкі мул — месцамі ён дасягае ўзроўню шыі вадалаза. Інакш нырцы ператворацца ў «сляпых катянят»: пры нулявой бачнасці не разрозніць нават святло ліхтарыка. таму дайвінг — гэта калектыўны від спорту, дзе нельга спазявацца толькі на сябе. «Бяспечнай глыбіні не існуе, — сцвярджае Руслан, які як адзін з самых вопытных інструктараў у Брэсце звычайна ідзе на чале ланцужка дайвераў. — Захлынуцца можна і ў тарелке. таму мы заўсёды ныраем толькі ў групе і строга выконваем правілы бяспекі».

Глыбінныя страхі

Руслан Хатынюк распавёў, што нягледзячы на тое, што пагружацца ў адкрытых вадаёмах маюць права толькі людзі з сертыфікатамі CMAS, пры нулявой бачнасці мясцовых вод пачаткоўцы і нават вопытныя «егіпецкія» нырцы губляюцца і панікуюць. Пад вадой, дзе няма звычайных арыенціраў, чалавек без вопыту можа страціць арыентацыю, не разумеючы, дзе верх, дзе ніз. Бывалі выпадкі, калі неафіты ў стрэсавай сітуацыі скідвалі абсталяванне і, затрымаўшы дыханне, падымаліся на паверхню паспяхова толькі дзякуючы невялікай глыбіні. Вопытны ж дайвер разумее, дзе верх, нават калі нічога не бачыць, таму што ён адчувае сваё цела і рыштунак. Кіраўнік тэхкамітэта БФПС рэкамендуе арыентавацца па глыбінамеры, дайвінг-кампутары, гадзінніку. А яшчэ можна зняць загубнік, націснуць на яго або проста выпусціць паветра з рота і па пузырках зразумець, дзе верх.

Яшчэ адзін «сюрпрыз», які чакае на глыбіні, — тэрмаклін — рэзкая мяжа ў вадаёме прыкладна на глыбіні пяці-шасці метраў, дзе цёплая вада сустракаецца з халоднай, а тэмпература падае да +4 градусаў нават у летнюю спёку, калі на паверхні вада праграваецца да +26 градусаў. Тут мясцовых аматараў падводнага плавання ратуе спецыяльны цёплы гідракасцюм. Але нават у ледзяной вадзе беларускія дайверы знаходзяць сваю эстэтыку: у адрозненне ад пястроых каралаў паўднёвых шырот, тутэйшы падводны свет патрабуе асаблівага ўмення бачыць. Гэта свет ценяў, сілуэтаў і прыглушаных тонаў, дзе гісторыя застыла на дне рэк і азёр. таму бачнасць у нашых водах — паняцце філасофскае: каб нешта знайсці, трэба спачатку перастаць шукаць вачыма і пачаць адчуваць сэрцам.

Небяспекі чакаюць нырцоў і ў выглядзе рыбалоўных сетак, якія чалавек пад вадой не бачыць гэтак жа, як рыба. таму вопытныя дайверы рэкамендуюць уключаць у экіпіроўку нож, а лепш два: адзін замацоўваць на руцэ, другі — на назе. А каб выпадкова не трапіць падчас спуску пад рухаючыся катар, у арсенале брэсцкіх дайвераў ёсць і спецыяльны «альфа-сцяг» і ярка-аранжавыя каністры, якія пазначаюць месца пагружэння. Усё гэта робіць падводныя пагружэнні ў мясцовых вадаёмах сур'ёзным выпрабаваннем, якое патрабуе вопыту, рыштунку і хладнакроўя.

Кладаіскальнік

Аляксей Следзеўскі — чалавек, для якога дайвінг стаў не проста хобі, а спосабам перазагрузкі. «Пасля пагружэння адчуваю сябе нанова народжаным, — прызнаецца Аляксей. — Гэта мая залежнасць. Мы ныраем нават зімой, а калі няма магчымасці выехаць на вадаём — ідзем у басейн».

З дзяцінства які любіў ныраць і, затрымаўшы дыханне, назіраць за падводнай жыўнасцю, ён спачатку захапіўся падводнымі пошукамі, купіў металадэтэктар, а потым здаў экзамен на дайвера. І цяпер не толькі дапамагае знаёмым падымаць з дна выбылыя тэлефоны, гадзіннікі і іншыя «каштоўнасці», але і пры кожным пагружэнні, як сапраўдны санітар водных глыбінь, выцягвае цэлыя мяшкі смецця. «Чаго толькі не знаходзіў, — дзяліцца Аляксей, — акуляры, кубкі, відэльцы, пустыя і поўныя пластыкавыя і шкляныя бутылкі, вясло ад лодак, самакаты, разнастайныя ўпрыгажэнні, папяровыя грошы, рыбалоўныя снасці, капты, шапкі. Апошнім часам шмат батарэек і электронных цыгарэт».

Аляксей жартуе, што ў яго ўжо цэлая калекцыя вудаў, спінінгаў і іншай рыбалоўнай атрыбутыкі, а таксама рарытэтныя прадметы побыту савецкіх часоў. Але самая каштоўная яго знаходка — старадаўнія блесны, якая толькі пацвердзіла, што пад вадой — не проста «мокрае» прастора, а цэлы свет, які трэба вывучаць і берагчы.

Герой распавёў, што ў першую нядзелю чэрвеня, у Міжнародны дзень ачысткі вадаёмаў, брэсцкае дайвінг-супольнасць рэгулярна праводзіць генеральную ўборку мясцовых рэк і азёр. У гэты дзень падводнікі разам з валанцёрамі ачышчаюць не толькі прыбярэжную зону, але і дно. «Гэта не проста даніна традыцыі, а грамадзянская пазіцыя. Мы падымаем з дна тоны смецця, ратуючы водную экасістэму. Гэта цяжкая праца, але яна дае рэальны вынік: вадаёмы становяцца чысцейшымі, а людзі пачынаюць задумвацца аб тым, што кідаць смецце ў ваду — гэта не норма».

Падводныя маршруты

А калі з дна прыбраны сляды чалавечай дзейнасці, можна палюбавацца мясцовымі прыгажосцямі. Падводны свет Брэстчыны — гэта асобная сусвет, здольная пас спрачацца з трапічнай. Аказваецца, асаблівую экзотыку можна ўбачыць у Мухаўцы ўздоўж экатропы. У адрозненне ад іншых участкаў ракі, дзе брэсцкі дайвінг ператвараецца ў сапраўдны экстрым, а з-за нулявой бачнасці Аляксей, рухаючыся навобмацак, аднойчы нават урэзаўся маскай у дрэва, тут у асеньні перыяд — сапраўдная казка. Пад вадой узору адкрываюцца «каралавыя рыфы» з прэснаводнай губкі бадягі, пераліваюцца і гуляюць яркімі фарбамі.

Дзіўны і багацейшы падводны свет мой суразмоўца засняў на камеру мінулай восенню, калі ў гідракасцюме на затрымцы дыхання перамяшчаўся з калегамі па рацэ Лясной ад Рынькоўкі да Клейнікаў. Не менш уражваюць уяўленне і прыгажосці воднай флоры азёр Мульнага ў Іванаўскім раёне і Белага пад Івацэвічамі.

Але любімае месца брэсцкіх падводнікаў — возера Блакітнае ў Гершонах, якое прыцягвае празрыстай вадой і цікавым рэльефам дна. Летам бачнасць тут дасягае 5–7 метраў, а зімой — да 10–12 метраў. Вада тут самая празрыстая, і жыццё кіпіць ключом. Мясцовыя жыхары даўно прызвычаіліся да гасцей у гідракасцюмах. Аляксей Следзеўскі ўзгадвае выпадак, калі падчас пагружэння яго, быццам хатні гадаванец, суправаджаў велізарны сом. Да таго ж пагружэнні на Блакітным дазваляюць вадалазам апрацоўваць навігацыю, працу з компасам і навыкі руху ва ўмовах абмежаванай бачнасці, якія так неабходны ў рэальных экспедыцыях.

Вядома, брэсцкія падводнікі не абмяжоўваюцца хатнімі вадаёмамі. Яны пагружаюцца і ў самых знакавых для сусветнага дайвінга месцах на глыбіню да 60 метраў. Адно з самых эмацыйна моцных месцаў — патанулы ў Чырвоным моры паром Salem Express, які ў 1991 годзе натыкнуўся на рыф і за некалькі хвілін пайшоў на дно разам з сотнямі пілігрымаў. Сёння судна ляжыць на глыбіні 10–32 метраў і лічыцца падводным мемарыялам, да якога дайверы ставяцца з асаблівай павагай…

«Дайвінг — гэта не проста хобі ці спорт, — падводзіць вынік Руслан Хатынюк, — а лад жыцця, дзе ты вучышся давяраць, пераадольваць страх і бачыць прыгажосць там, дзе іншыя бачаць толькі цемру і холад. А тыя, хто пагружаецца ў падводны свет, вяртаюцца на паверхню іншымі людзьмі».

Аўтар: Ірына ФЁДАРАВА, арыгінал публікацыі, газета "Брэсцкі веснік"-Эксклюзіў "БВ", 18.10.2026 — Брэсцкія дайверы распавялі пра падводны свет, тэрмаклін і нулявую бачнасць